Ảnh gửi qua lại nhiều lần thì gương mặt hỏng trước tiên

Tấm ảnh hôm liên hoan tới tay bạn theo đường vòng: người chụp thả vào một nhóm chat, một người khác tải về máy rồi chuyển tiếp sang nhóm thứ hai, tới lượt bạn thì bạn lưu nó xuống. Mở trên điện thoại thấy vẫn ổn. Mở trên màn hình lớn để cắt ra in thì gương mặt người đứng cạnh bạn đã thành một mảng mềm nhũn, mắt dính vào bóng mắt, tóc bết thành khối.

Phản xạ đầu tiên là đi tìm một công cụ làm nét. Nhưng trước đó có một câu hỏi rẻ hơn nhiều và trả lời được ngay tại chỗ: bản bạn đang cầm là bản thứ mấy.

<!-- tool: lam-net-mat -->

Bản nằm trong máy và bản đi qua tay nhiều người

Một bên là tệp gốc còn nằm nguyên trong máy của người bấm máy, chưa đi đâu cả. Bên kia là tấm ảnh đã được gửi đi, được lưu xuống, rồi được gửi tiếp — mỗi chặng như vậy phần lớn ứng dụng nhắn tin và các trang mạng xã hội đều nén lại cho nhẹ đường truyền, và thứ bị bỏ đi trước tiên bao giờ cũng là chi tiết li ti. Chi tiết li ti thì đúng là thứ làm nên một gương mặt: chân lông mày, viền mí, đường ranh giữa môi và da.

Nhận ra bằng cách nào thì không cần phần mềm gì. Phóng to vùng mắt và vùng chân tóc lên hết cỡ. Tệp còn gần gốc vẫn cho bạn thấy những sợi rời rạc và những chuyển sáng tối lỗ chỗ, hơi bẩn nhưng có thật. Bản đã đi vòng vèo thì ngược lại, nó sạch mà rỗng: mượt như bôi mỡ, không còn sợi nào, và cũng chẳng còn gì để một cái máy bám vào mà dựng lại.

Cơ chế đứng sau chỗ khác nhau ấy đơn giản tới mức đáng nhớ, và nó là câu giải thích được cả bốn cặp còn lại phía dưới: càng ít lần tấm ảnh được lưu lại và gửi đi, phần máy phải đoán càng ít. Máy chỉ làm rõ được thứ hãy còn nằm trong tệp. Thứ đã bị bỏ đi ở một lần nén nào đó trên đường thì không ai lấy về được nữa, kể cả mô hình đắt tiền nhất — cái gì không có trong tệp thì không có ở đâu khác để lấy.

Nên việc nên làm ở cặp này không phải là mở công cụ. Nhắn cho người chụp một câu xin bản gốc, gửi thẳng chứ đừng qua nhóm nào. Ba mươi giây nhắn tin ăn đứt mọi thứ bạn làm được sau đó với một bản đã hỏng, vì bạn được nhận lại đúng cái phần chi tiết mà cả bài này đang loay hoay tìm cách dựng lại.

Xin thì nên xin cho rõ chữ, vì "gửi lại mình tấm đó" thường nhận về đúng cái bản đang hỏng. Nói hẳn ra là bạn cần tệp gốc trong máy, và nhờ người ta gửi kèm dưới dạng tệp đính kèm thay vì thả vào khung chat như một tấm ảnh — nhiều ứng dụng có phân biệt hai kiểu gửi đó, và bạn thử một lần với ảnh của chính mình là biết ngay ứng dụng mình đang dùng thuộc kiểu nào. Còn nếu người chụp đã dọn máy, đã đổi điện thoại, thì bạn biết ngay mình đang ở đâu: bản trong tay là bản cuối cùng còn tồn tại, và từ đây trở đi mọi quyết định đều là quyết định trên một tấm ảnh không thể tốt hơn được nữa.

Vỡ thành ô vuông và nhòe thành vệt mềm

Hai kiểu hư hại này hay bị gọi chung là "ảnh mờ", nhưng phóng to lên thì chúng khác nhau rõ rệt. Một bên là các mảng vuông vức hiện ra thành từng ô, viền răng cưa ở chỗ đáng lẽ phải là đường cong, màu chuyển thành dải bậc thang trên má và trên trán — đó là dấu vết của việc tấm ảnh bị nén đi nén lại qua nhiều chặng. Bên kia thì không có cạnh gãy nào cả: mọi thứ mềm và trôi đều, gương mặt như nhìn qua một lớp kính mờ — đó là dấu của việc ảnh đã mờ sẵn từ lúc bấm máy.

Phân biệt để làm gì, khi mà rốt cuộc cả hai đều đem đi làm nét? Vì lượng việc máy phải làm ở hai bên không giống nhau. Cả hai đều là mất thông tin, nhưng chỗ mất thì khác chỗ: một bên mất chi tiết ở từng ô nhỏ, một bên mất ranh giới giữa các mảng. Công cụ làm nét khuôn mặt được cân chỉnh theo hướng thà giữ đúng người còn hơn cho ra một gương mặt mượt mà, nên khi phần phải đoán quá lớn, những chi tiết nhỏ nhất — một nốt ruồi, nếp cười một bên má — có thể trở lại hơi khác so với ngoài đời.

Việc nên làm là đừng chấm kết quả bằng cảm giác "trông đẹp hơn rồi". Kéo thanh so sánh Trước và Sau qua lại đúng ở vùng mặt người bạn quen nhất trong ảnh, rồi tự hỏi một câu duy nhất: người trong nhà nhìn vào có nhận ra ngay không. Câu "có giống người thật không" ấy cũng là câu mà bài chỉnh da ảnh chân dung của khách đặt ra, chỉ khác là ở đó người ta hỏi nó về làn da còn ở đây bạn hỏi nó về đường nét.

Ảnh chụp lại màn hình và ảnh lưu thẳng từ nguồn

Một bên là tấm ảnh được chụp lại từ màn hình của một cái máy khác: ai đó mở ảnh lên rồi bạn giơ điện thoại chụp lại, hoặc bạn chụp màn hình chính máy mình. Bên kia là bản được tải xuống hoặc gửi thẳng từ nơi nó đang nằm.

Nhận ra bên nào là bên nào thường mất chừng vài giây. Bản chụp lại hay có một vệt sáng hắt của đèn phòng nằm chéo qua ảnh, đôi khi có gợn vân sọc rất mảnh chạy đều khắp mặt ảnh, màu thì ngả hơi xanh hoặc hơi vàng so với bản gốc, và bốn cạnh hiếm khi thật vuông. Bản lưu thẳng thì không có mấy thứ đó.

Có một họ hàng gần của vế đầu mà nhiều người xếp chung, tuy hai thứ không bằng nhau: ảnh chụp màn hình do chính máy bạn tạo ra. Bản đó sạch hơn hẳn bản giơ máy chụp lại — không đèn hắt, không vân sọc, màu đúng — nhưng nó vẫn chỉ giữ đúng chừng ấy điểm ảnh mà màn hình đang hiển thị, và nếu ảnh lúc đó đang thu nhỏ trong một khung bé thì bạn chụp lại được đúng cái khung bé ấy. Sạch không có nghĩa là đủ.

Cơ chế thì thẳng thừng: khi chụp lại một cái màn hình, thứ bạn ghi được chỉ là chừng ấy điểm ảnh mà màn hình kia hiển thị ra, chứ không phải toàn bộ những gì tệp gốc đang chứa. Màn hình đã bỏ bớt đi rồi, ống kính của bạn chép lại phần còn lại, và chép thì bao giờ cũng thêm sai số của riêng nó. Hai bản có thể trông ngang nhau khi xem ở khung hình bé bằng bàn tay, nhưng lượng thông tin thật bên trong thì chênh hẳn — và làm nét thì làm việc với lượng thông tin thật, không làm việc với vẻ ngoài.

Việc nên làm ở cặp này giống cặp đầu, và nó đi ngược lợi ích của chính chúng tôi: đừng chạy công cụ vội. Đi hỏi lại người có tấm ảnh, xin bản gửi thẳng, kể cả khi phải chờ tới hôm sau. Một bản lưu thẳng còn nguyên vẹn bao giờ cũng cho kết quả tốt hơn một bản chụp lại đã qua tay máy làm nét. Chỉ khi bản gốc thật sự không còn — người chụp đổi máy, tài khoản cũ mất, nhóm chat đã hết hạn lưu — thì bản chụp lại mới đáng đem ra thử, và lúc đó bạn thử với tâm thế được thì tốt chứ không đặt cược gì vào nó.

Làm nét gương mặt và phóng to cả tấm ảnh

Cặp này là cặp phân luồng, và nhầm ở đây là kiểu nhầm tốn thời gian nhất. Một bên: gương mặt mờ trong khi khung cảnh xung quanh vẫn rõ, chữ trên tường sau lưng vẫn đọc được — đó là việc của công cụ làm nét khuôn mặt của Vipix. Bên kia: tấm ảnh lành lặn, không nhòe chỗ nào, chỉ đơn giản là nhỏ, mở lên đã thấy vừa khung mà cần lớn hơn để đem in hoặc để đăng — đó là việc của công cụ phóng to cả tấm ảnh.

Chỗ hay nhầm nằm ở chữ "to". Phóng to không thay được làm nét: kéo một gương mặt đã bệt lên gấp bốn lần thì bạn có một gương mặt bệt to gấp bốn. Ngược lại, làm nét không làm tấm ảnh to ra: đường nét sắc lại nhưng số điểm ảnh vẫn y nguyên, đem in khổ lớn vẫn thiếu chừng ấy.

Còn một cửa thứ ba mà cặp này không đi vào: nếu cả khung hình bị nhòe hoặc lấm tấm hạt chứ không riêng mấy gương mặt, thì cả hai công cụ trên đều không phải chỗ nên bắt đầu — bài về vệt mờ trong ảnh đến từ đâu gọi tên từng kiểu một. Và nếu tấm ảnh của bạn có nhiều người, mỗi người một mức hỏng khác nhau, thì đó lại là một bài toán riêng đã có chỗ trả lời: ảnh nhóm có gương mặt hàng sau bị bệt.

Bản tải trước khi đăng nhập và bản tải sau đó

Cặp cuối không nói về chất lượng ảnh nữa mà nói về thứ đi kèm tệp bạn mang về. Vế thứ nhất: bạn chạy lúc chưa đăng nhập, xem kết quả thấy ổn rồi bấm tải — tệp mang về có thêm một vệt chữ nhạt vipix.vn nằm ở một góc. Vế thứ hai: vẫn tấm ấy, vẫn lượt xử lý ấy, nhưng bạn đăng nhập xong mới bấm tải — góc ảnh trống, không có gì thêm vào.

Cơ chế phân đôi hai vế này không phải là tiền, và đây là chỗ hay bị hiểu lệch nhất. Nó là chuyện bạn đã vào tài khoản hay chưa — tài khoản miễn phí lấy về đúng tệp không dấu, y hệt tài khoản có trả tiền. Nói vậy là nói cho riêng công cụ làm nét khuôn mặt thôi — chính sách của từng công cụ trong nhà không giống nhau, nên kết quả đo được ở đây bạn đừng đem áp cho một công cụ khác.

Xếp cạnh nhau thì cặp cuối này hóa ra vẫn là cặp đầu nói lại lần nữa. Cả bài chỉ có một ý: bản càng gần gốc thì phần máy phải đoán càng ít, nên công đi xin lại một tệp chưa qua chặng nào đáng giá hơn mọi mẹo dùng công cụ. Riêng cái vệt chữ ở góc thì dễ hơn hẳn — nó không đòi bạn đi xin ai cả, chỉ cần đăng nhập trước khi bấm tải.