Ba vệt mờ giống nhau, ba tai nạn khác nhau

Ba tấm ảnh mở cạnh nhau trên màn hình điện thoại. Tấm đầu chụp trong quán lúc chạng vạng. Tấm giữa chụp đứa nhỏ đang chạy qua sân. Tấm cuối chụp cái bàn vừa bày xong, chụp lúc đó tưởng ổn. Ở cỡ màn hình ấy, cả ba rơi chung vào một chữ: mờ. Không ai phân biệt nổi, mà cũng chẳng có lý do gì để phân biệt — cho tới lúc bạn định cứu chúng.

<!-- tool: khu-mo-anh -->

Rung máy, người động và lệch nét là ba tai nạn khác nhau của cùng một khoảnh khắc

Phóng cả ba lên cỡ thật thì ba tấm kể ba chuyện khác hẳn nhau.

Tấm chụp trong quán: mọi thứ trong khung cùng trượt về một phía. Chữ trên tờ thực đơn nhòe theo đúng chiều ấy, mép bàn cũng vậy, cái đèn ở góc kéo thành một gạch ngắn nghiêng cùng chiều đó nốt. Cả khung hình bị xê dịch một lượt, không chừa chỗ nào.

Tấm chụp đứa nhỏ: chỉ mình nó bị kéo. Cái sân, bức tường, mấy chậu cây sau lưng vẫn sắc như thường. Vệt nằm gọn trong phần đang cử động và dừng lại đúng ở đó.

Tấm chụp cái bàn: soi kỹ vẫn không tìm ra vệt nào. Không có gì bị kéo về đâu cả, mọi thứ chỉ mềm đi, mềm đều khắp, như nhìn qua một lớp kính hơi mờ hơi.

Ba kiểu ấy không khác nhau ở chỗ nặng hay nhẹ. Chúng khác nhau ở chỗ mỗi kiểu để lại một hình dạng riêng, và chính hình dạng đó — chứ không phải chuyện trông nặng hay nhẹ — quyết định máy lấy lại được bao nhiêu.

Lý do nằm ở việc máy phải làm gì để gỡ. Khi máy rung, mỗi điểm sáng trong cảnh bị kéo thành một đoạn ngắn, và mọi đoạn ấy dài như nhau, nghiêng như nhau, vì cả khung cùng xê dịch theo một kiểu. Đó là một quy luật, mà quy luật thì lần ngược được: biết mỗi điểm bị kéo xa chừng nào và nghiêng về đâu là biết phải dồn ánh sáng ấy về lại chỗ nào.

Khi máy bắt nét trượt sang chỗ khác thì ngược lại. Không điểm nào bị kéo đi đâu, mỗi điểm chỉ nở đều ra mọi phía. Không có chiều, không có quy luật nào để lần theo. Câu gói lại cả bài nằm ở đây: cái gì nhòe theo một hướng thì còn thứ để lần ngược, cái gì mất đều mọi phía thì không còn gì để lần.

Ca đứa nhỏ đang chạy nằm giữa hai đầu ấy — có hướng, nhưng hướng đó chỉ đúng trong một mảnh của khung hình, còn phần khung hình đứng yên thì lại theo một luật khác. Máy phải xử hai luật trong cùng một tấm ảnh, và đó là lý do ca này khó nhất.

Bảng đọc vệt mờ: hướng của vệt nói ra nguyên nhân

Ba tai nạn ở trên, cộng thêm một ca hay bị ném chung vào rổ "ảnh mờ" dù nó chẳng mờ chút nào, cho ra bốn hình dạng nhìn là nhận ra được. Tìm ảnh của bạn ở cột đầu trước khi đem nó vào khử mờ ảnh, vì cột thứ ba mới là thứ nên biết trước.

Vệt mờ trông thế nào	Nhiều khả năng do đâu	Kỳ vọng thật khi chạy khử mờ
Cả khung cùng trượt về một phía, chữ và cạnh nhòe đều như nhau	máy rung đúng lúc bấm	nhòe nhẹ tới vừa thì gỡ lại được phần lớn, rung mạnh thì chỉ đỡ hơn được một chút
Chủ thể kéo thành vệt còn hậu cảnh vẫn sắc	người hoặc con vật đang cử động	vùng cử động là chỗ khó nhất, ảnh ra thường gọn hơn nhưng mất bớt chi tiết nhỏ
Cả ảnh mềm đều, không thấy vệt nghiêng về phía nào	máy bắt nét trượt sang chỗ khác	lấy lại được độ rõ ở mức vừa, không dựng lại nổi nét ở vùng đã trượt hẳn
Ảnh vẫn còn nét mà lấm tấm hạt, vùng tối bệt màu	thiếu sáng, máy buộc phải tăng độ nhạy	đây là việc của chế độ khử nhiễu, chạy khử mờ ở đây gần như không đổi gì — xem đường đi để cứu một tấm ảnh sạn hạt

Bốn hàng ấy không phải bốn thứ phải học thuộc, chúng là bốn hệ quả của cùng một câu ở mục trên. Hàng đầu có hướng rõ nhất nên gỡ được nhiều nhất. Hàng hai cũng có hướng, nhưng hướng ấy chỉ đúng trong một mảnh nhỏ của khung. Hàng ba không có hướng nào. Hàng bốn thì chẳng có vệt nào để nói tới — hư hại nằm ở lớp hạt phủ bên trên chứ không nằm ở chi tiết bị kéo đi, nên nó đi cửa khác.

Việc duy nhất bạn làm trước khi bấm chạy là chọn chế độ: công cụ có đúng hai chế độ, khử mờ và khử nhiễu, mỗi lượt chạy một chế độ. Ngoài chuyện chọn giữa hai cái đó thì không còn nút nào khác để vặn, nên phần quyết định thật sự đã nằm hết ở việc bạn đọc đúng cột đầu.

Và một câu phải nói cho sòng phẳng, vì nó đúng với cả bốn hàng. Tấm nào mờ nặng tới mức soi khắp ảnh không tìm ra lấy một cạnh còn sắc thì phần cải thiện vẫn có thật, nhưng không ai hứa được nó sẽ rõ như một tấm chụp trúng ngay từ đầu — và bài này cũng không hứa thay.

Bốn thứ soi trên bản vừa tải về

Kết quả về rồi thì đừng nhìn tổng thể. Tổng thể bao giờ cũng khá hơn ảnh gốc, đó là việc máy làm giỏi nhất và cũng là chỗ dễ tin nhầm nhất. Nhìn đúng bốn chỗ sau:

• Chữ và cạnh thẳng — biển hiệu, khung cửa, mép bàn, gáy sách. Mắt người bắt lỗi ở đường thẳng nhanh hơn ở mọi thứ khác, nên chỗ nào chưa ổn thì ở đây lộ trước tiên.
• Vùng ranh giữa chủ thể và hậu cảnh. Đây là nơi kết quả hay có cảm giác cắt dán: chủ thể sắc hẳn lên trong khi nền phía sau vẫn nguyên trạng, và đường tiếp giáp giữa hai bên trông như hai tấm ảnh đặt chồng.
• Chi tiết nhỏ có tính nhận dạng — hoa văn trên áo, chữ trên vỏ hộp, họa tiết viên gạch. Chỗ này máy hay điền vào một thứ trông hợp lý mà không đúng: nhìn thoáng thì thấy có chữ, đọc kỹ thì chữ đó không phải chữ ban đầu.
• Vùng tối. Hư hại ở đó nằm sẵn từ lúc chụp và bị bóng tối che bớt, chỉ hiện ra sau khi ảnh được làm rõ lên.

Cách soi thì bật thanh so sánh trước và sau lên, rồi đưa mắt lần lượt qua đúng bốn chỗ ấy thay vì kéo qua kéo lại nhìn cả tấm. Ảnh ra vẫn đúng kích thước và độ phân giải của ảnh vào — khử mờ chỉ khôi phục độ rõ chứ không làm tấm ảnh to thêm — nên bạn soi được ở đúng cỡ thật, không phải quy đổi gì trong đầu.

Ảnh trẻ con và thú cưng: vì sao kết quả hay ra sạch mà lạ

Đây là loại ảnh người ta muốn cứu nhất, và cũng là loại rơi trúng hàng khó nhất của bảng trên.

Chuyện xảy ra giống nhau ở mọi nhà: đứa nhỏ đang cười thì bạn mới kịp giơ máy lên, con mèo vừa quay đầu đúng lúc bấm, ánh sáng trong nhà thì lúc nào cũng thiếu. Ba thứ ấy cộng lại cho ra đúng hàng thứ hai — chủ thể kéo vệt, hậu cảnh sắc — kèm thêm một cái khó riêng: khuôn mặt trong những tấm đó thường chiếm rất ít chỗ trong khung, nên phần thông tin còn lại để làm việc vốn đã ít.

Nói thẳng cái hay xảy ra, vì biết trước thì đỡ hụt hẫng: ảnh về trông sạch hơn hẳn, nhưng nét mặt hơi khác. Không phải méo mó, không phải thành người khác — chỉ là hơi khác. Lý do không có gì bí ẩn. Phần bị nhòe đã mất khỏi tấm ảnh, và thứ được điền vào chỗ trống là phỏng đoán dựng lên từ chính những gì còn lại trong ảnh. Với một cái mép bàn thì phỏng đoán ấy gần như luôn trúng. Với một khuôn mặt thì bạn không so kết quả với tấm ảnh gốc, bạn so nó với trí nhớ của mình về đứa nhỏ ấy, mà trí nhớ thì khắt khe hơn mọi thước đo.

Việc nên làm vì thế rất đơn giản: giữ song song bản gốc, đừng thay tệp cũ bằng tệp mới. Ảnh loại này thường là ảnh không chụp lại được, nên có hai bản để đối chiếu vẫn hơn có một bản đẹp mà không còn đường lùi. Nếu người trong nhà nhìn bản mới rồi nói được ngay là "trông lạ", hãy tin họ hơn tin mắt mình lúc ấy — bạn vừa soi tấm ảnh mấy chục lần, còn họ thì nhìn bằng trí nhớ.

Có hai ca nên rẽ hướng thay vì cố. Nếu soi kỹ mà thấy khung cảnh vẫn rõ, chỉ riêng gương mặt là hỏng, thì đây không phải cửa của bạn: công cụ chuyên gương mặt làm đúng việc đó và làm gọn hơn. Còn nếu gương mặt hỏng không phải vì lúc bấm máy mà vì tấm ảnh đã qua tay nhiều người trước khi tới chỗ bạn, thì nguyên nhân nằm ở chỗ khác hẳn và cách xử cũng khác: gương mặt hỏng vì đường tấm ảnh đi.

Một chuyện nhỏ đáng nghĩ tới lúc đang sốt ruột: cứu một tấm ảnh hỏng thường kéo theo việc đem nó qua liền mấy nơi trong cùng một buổi tối, mà mỗi lần tải lên như vậy là bạn tự tạo thêm một bản sao nằm trên một máy chủ khác nhau — nên biết trước từng nơi giữ tệp ra sao là việc đáng làm, phần của Vipix thì chính sách bảo mật có ghi.

Chỗ vệt mờ nằm cũng quan trọng như hướng của nó

Tới đây bài mới nói xong một nửa. Nửa còn lại: không phải vệt mờ nào cũng là tai nạn.

Người chụp lia máy theo một chủ thể đang chạy sẽ được đúng cái ngược lại của hàng thứ hai — hậu cảnh kéo thành vệt còn chủ thể thì sắc. Chiếu theo bảng thì tấm ấy "có vệt", nhưng vệt đó là ý đồ: nó chính là thứ làm người xem thấy được chuyển động trên một tấm ảnh đứng yên. Đem tấm ấy đi khử mờ là dọn sạch đúng phần làm nên tấm ảnh, và thứ nhận về là một tấm sạch sẽ, đứng im, chẳng còn gì đáng nhìn.

Ngược lại, vệt nằm đúng trên khuôn mặt, hoặc đúng trên món đồ mà tấm ảnh sinh ra để khoe, thì đó mới là hỏng thật. Cùng một lượng vệt như nhau, hai kết luận ngược nhau, khác nhau ở mỗi chỗ nó nằm.

Giữa hai đầu ấy có một khoảng mà nói ra thì đỡ tốn công: vệt nằm ở rìa khung, ở mảng tường bên cạnh, ở tay áo người đứng ngoài cùng — kệ nó. Không ai nhìn vào đó cả, và công cụ khử mờ và khử nhiễu của Vipix chạy trên cả tấm ảnh chứ không chạy riêng một góc, nên đổi cả tấm ảnh để sửa một chỗ chẳng ai soi là đánh đổi không đáng.

Nên trước khi bấm chạy, chỉ cần hai câu hỏi, và cả hai đều trả lời được bằng mắt: vệt kéo về đâu, và vệt nằm ở đâu. Câu đầu cho biết máy còn gì để lần ngược. Câu sau cho biết có đáng lần hay không. Trả lời xong hai câu ấy là bạn đã biết gần hết kết quả.