Một tấm ảnh chụp đêm bị sạn hạt, và đường đi để cứu nó

Tối qua bạn chụp mấy kiểu ở quán. Trên màn hình điện thoại, ảnh trông ổn — đủ sáng, mặt ai cũng nhận ra, đèn vàng ấm áp. Sáng nay bạn mở nó trên máy tính, phóng lên xem cho kỹ, và tự nhiên tấm ảnh trông như bị ai rắc một lớp cát mịn lên trên.

<!-- tool: khu-mo-anh -->

Tấm ảnh: quán ăn đêm, đèn vàng, chụp vội bằng điện thoại

Giả sử tấm ảnh của bạn là thế này. Quán ăn đêm, bàn kê sát nhau, trần treo mấy bóng đèn vàng. Cả nhóm vừa ngồi xuống, đồ ăn vừa bưng ra, bạn giơ điện thoại lên chụp một kiểu rồi cất máy đi ăn tiếp. Không chân máy, không đèn, không chụp lại lần thứ hai.

Nói ngay cho rõ: tấm ảnh này là một ca dựng ra để cả bài có chỗ bám, không phải một tấm ảnh cụ thể nào đã qua tay ai. Nhưng nó điển hình đến mức nhiều khả năng bạn đang có một tấm gần y hệt trong máy.

Màn hình điện thoại nhỏ, độ sáng cao, mắt lướt qua trong ba giây nên không kịp thấy gì. Xem ở kích thước thật trên máy tính thì ba thứ hiện ra cùng lúc:

• Vùng tối — gầm bàn, góc tường, mảng áo sẫm — không tối trơn mà lấm tấm những chấm màu đỏ, xanh, tím nằm rải rác đúng chỗ lẽ ra chỉ có một mảng tối yên tĩnh.
• Mặt người hơi bệt, như phủ một lớp mờ rất mỏng, dù máy rõ ràng vẫn bắt được nét.
• Bức tường sau lưng trông như ai rắc cát lên.

Nhưng mép bàn vẫn sắc. Chữ trên tờ thực đơn vẫn đọc được. Hai chi tiết nhỏ đó quyết định toàn bộ những gì làm tiếp theo.

Gọi đúng tên vấn đề trước khi động vào bất cứ thứ gì

Hai lỗi này nhìn nhanh thì na ná nhau, mà bản chất ngược nhau.

Mờ là chi tiết bị nhòe đi. Máy rung lúc bấm, hoặc nét rơi ra sau lưng chủ thể, và đường viền của mọi vật bị kéo thành vệt. Phóng to lên bạn không thấy hạt — bạn thấy mọi thứ nhão ra.

Nhiễu thì khác hẳn: nó là một lớp hạt lấm tấm phủ lên trên một tấm ảnh vốn vẫn có nét. Thiếu sáng, máy buộc phải đẩy độ nhạy sáng lên cao, và cái giá phải trả là những chấm ngẫu nhiên nổi lên khắp ảnh, rõ nhất ở vùng tối — nơi tín hiệu thật yếu nhất.

Tấm ảnh quán ăn ở trên có mép bàn sắc, chữ thực đơn đọc được, nghĩa là ống kính đã bắt nét đúng. Thứ phủ lên nó là hạt. Vậy nó là nhiễu, không phải mờ.

Còn nếu soi tấm ảnh của bạn mà vẫn chưa chắc ảnh mình thuộc lỗi nào, có một bài riêng đi qua từng dấu hiệu để bạn đối chiếu. Vài phút đối chiếu ở đó tiết kiệm cho bạn một lượt chạy nhầm.

Chọn khử nhiễu, và vì sao không phóng to trước

Quyết định thứ nhất bây giờ dễ, vì phần khó đã làm xong ở trên: chạy chế độ khử nhiễu ảnh, không phải khử mờ. Hai chế độ này chạy riêng, mỗi lượt một chế độ — nghe hơi phiền nhưng là chuyện tốt, vì chúng giải hai bài toán ngược nhau, gộp lại thì cái nào cũng làm dở.

Quyết định thứ hai ít hiển nhiên hơn, và quan trọng hơn: chưa đụng gì tới chuyện phóng to. Ảnh chụp đêm bằng điện thoại thường cũng nhỏ nên ý nghĩ "phóng to luôn cho được việc" đến rất tự nhiên, nhưng lý do để khoan nằm ở thứ tự chứ không ở công cụ. Phóng to là nhân bản mọi thứ đang có trong ảnh lên một khung lớn hơn, mà hạt nhiễu cũng là một thứ đang có trong ảnh. Làm sạch trước thì bạn đưa cho bước phóng to một tấm ảnh gọn gàng; làm ngược lại thì bạn đưa cho bước làm sạch một tấm ảnh rối hơn ảnh gốc.

Có một chi tiết khiến quyết định này dễ chịu hơn nhiều: khử nhiễu giữ nguyên kích thước và độ phân giải gốc. Bạn không mất gì về kích thước khi làm sạch trước — ảnh ra vẫn đúng số điểm ảnh như ảnh vào, chỉ sạch hơn.

Lượt đầu: cái được và cái mất

Tấm ảnh đi lên máy chủ, được máy xử lý rồi rời khỏi đó theo chính sách bảo mật.

Cái được thấy ngay. Vùng tối trở lại thành vùng tối thật, mảng đen liền, không còn chấm màu nằm rải rác trong đó; bức tường sau lưng hết cảm giác phủ cát. Ảnh chịu được kích thước lớn mà không lộ.

Cái mất kín đáo hơn, và đây là chỗ mà một công cụ khử mờ và khử nhiễu nào cũng phải trả giá như nhau: khử nhiễu bao giờ cũng lấy đi một ít chi tiết rất nhỏ cùng với hạt. Vân vải trên áo mềm đi. Vài sợi tóc mảnh bay ra ngoài khung mặt biến mất. Chữ nhỏ trên tờ thực đơn nhòe hơn một chút so với ảnh gốc.

Đó không phải lỗi của công cụ, đó là bản chất của việc phân biệt hạt với chi tiết nhỏ. Trên một tấm ảnh, hạt nhiễu và sợi tóc mảnh đều chỉ là những chấm bé nằm cạnh nhau; thứ gì dọn được loại chấm này thì cũng chạm vào loại chấm kia. Biết trước điều đó thì bạn nhìn kết quả bằng con mắt đúng, thay vì đi tìm một phép màu không tồn tại.

Việc nên làm lúc này là so sánh trước và sau bằng thanh trượt, và soi vào gương mặt trước tiên. Nền với bàn ghế mềm đi một chút thì chẳng ai nhận ra, còn mặt người thì mắt chúng ta bắt lỗi nhanh hơn mọi thứ khác — mặt đã ổn thì cả tấm ảnh coi như ổn.

Có nên chạy lượt hai không

Câu trả lời trung thực là: thường là không.

Cám dỗ thì rõ: lượt đầu đã đỡ hẳn, nhưng soi kỹ vẫn còn vài chấm sót ở góc tối, và ý nghĩ "chạy thêm một lượt cho sạch" nghe rất hợp lý. Vấn đề là cái mất thì cộng dồn còn cái được thì giảm dần — lượt hai dọn được ít hạt hơn lượt đầu nhiều, trong khi vẫn thu thêm đúng chừng ấy chi tiết thật.

Cách quyết cho gọn: sau lượt đầu, nếu chỉ còn hạt ở vài vùng tối nhỏ mà gương mặt đã ổn thì dừng. Còn nếu cả ảnh vẫn sạn đều như chưa chạy gì thì vấn đề nằm ở chỗ khác, và lượt hai cũng không giải được. Nói thêm cho sòng phẳng: mỗi lượt chạy tính phí như một lần xử lý — con số cụ thể có ở trang bảng giá — nên chạy thêm cho yên tâm là một cái giá có thật.

Nếu sau đó vẫn muốn phóng to để in

Đến đây ảnh đã sạch, và bây giờ phóng to mới có nghĩa.

Ranh giới cần biết: công cụ nâng cấp độ phân giải mạnh nhất khi tấm ảnh đưa vào đã tương đối rõ, vì nó dựng thêm chi tiết dựa trên những gì đọc được từ ảnh gốc. Ảnh vào càng gọn thì phần dựng thêm càng đáng tin — đó là lý do thứ tự làm sạch trước, phóng to sau không phải chuyện sở thích.

Còn một ca riêng đáng nhắc: nếu sau lượt khử nhiễu, thứ duy nhất khiến bạn chưa ưng là gương mặt — khung cảnh đã ổn, riêng mặt vẫn thiếu nét, hay gặp ở ảnh nhóm đông người ngồi xa máy — thì công cụ làm nét khuôn mặt chuyên đúng việc đó hợp hơn là xử lại toàn ảnh thêm lần nữa.

Tấm ảnh nào thì đừng cứu nữa

Có một nhóm ảnh mà cả đường đi ở trên đều không giúp được, và nói thẳng vẫn hơn giấu: tấm vừa quá tối, vừa sạn nặng, vừa rung, chủ thể mất nét hẳn. Ảnh kiểu đó không còn đủ thông tin để bất cứ bên nào dựng lại — dọn hạt thì lộ ra mảng bệt, kéo nét thì lộ ra hạt. Cái bạn nhận về không phải một tấm ảnh được sửa, mà là một tấm ảnh hỏng theo kiểu khác.

Cách nhận ra sớm thì đơn giản: mở ảnh ở kích thước thật rồi tìm một chỗ — bất kỳ chỗ nào — còn giữ được đường nét sắc, mép bàn hay gọng kính hay chữ trên biển hiệu. Không tìm ra lấy một chỗ như vậy thì tấm ảnh đã mất phần nền để làm việc, và mọi lượt chạy sau đó chỉ là đổi kiểu hỏng.

Nếu cảnh đó còn chụp lại được thì chụp lại luôn là đường ngắn nhất, kể cả khi nghe có vẻ lười. Còn nếu không chụp lại được, bữa đó chỉ có một lần trong đời, thì cứ đi đúng đường vừa kể: gọi tên lỗi cho đúng, làm sạch trước, phóng to sau, và dừng tay sớm hơn bạn nghĩ một nhịp.