Ảnh chụp nhóm: cứu những gương mặt bị bệt ở hàng sau

Mở tấm ảnh kỷ yếu ra trên màn hình lớn là thấy ngay: hàng đầu nét căng, tóc còn ra sợi; hàng hai đã mềm đi một chút; tới hàng cuối thì gương mặt chỉ còn là một mảng sáng hình bầu dục, và bạn nhận ra người đó bằng cái áo với dáng đứng chứ không phải bằng mặt. Chuyện khó chịu là những người bạn muốn nhìn rõ nhất lại hay đứng đúng ở hàng sau.

<!-- tool: lam-net-mat -->

Trong một tấm ảnh tập thể, không phải gương mặt nào cũng hỏng như nhau

Hai lý do chồng lên nhau, và cả hai đều xảy ra ngay lúc bấm máy chứ không phải lúc lưu tệp.

Thứ nhất là chuyện lấy nét. Máy chỉ bắt nét sắc ở một khoảng cách, càng ra xa khoảng đó thì càng mềm dần; người chụp thường lấy nét vào hàng đầu, nên hàng cuối rơi ra ngoài vùng nét mà lúc bấm máy chẳng ai kịp nhận ra.

Thứ hai quan trọng hơn, và nó giải thích gần như mọi thứ còn lại trong bài này: gương mặt ở xa chiếm ít điểm ảnh hơn hẳn. Ảnh nào cũng là một lưới ô màu li ti ghép lại. Gương mặt người đứng hàng đầu trải trên một mảng lớn những ô đó, đủ chỗ để giữ lại nếp mí, chân tóc, đường viền môi. Gương mặt người đứng hàng cuối chỉ chiếm một mẩu bằng đầu ngón tay, tức là ít ô hơn rất nhiều lần — và những gì không lọt vào chỗ ít ỏi ấy thì không nằm ở đâu khác trong tệp ảnh để lấy lại.

Từ đó suy ra điều đáng nhớ nhất trước khi bạn động vào bất cứ nút nào: kết quả phụ thuộc vào việc gương mặt đó còn lại bao nhiêu, chứ không phụ thuộc vào việc bạn chạy đi chạy lại mấy lần. Chạy thêm lượt nữa không làm tấm ảnh có thêm dữ liệu mà nó vốn không có.

Bảng tra mười ba trường hợp trong một tấm ảnh nhóm

Thứ quyết định làm nét khuôn mặt cứu được tới đâu là lượng chi tiết còn sót lại trên chính gương mặt ấy, nên bảng xếp theo trục đó: từ chỗ còn nhiều nhất xuống chỗ còn ít nhất. Cột thứ ba cố ý không mang điểm số nào: mức độ ở đó chỉ có ba chữ.

Trường hợp	Nhìn vào đâu để nhận ra	Cứu được tới đâu	Nên làm gì
Mặt hàng đầu, chiếm nhiều khung	phóng lên còn thấy tròng mắt, lông mày còn ra sợi	cứu tốt	chạy một lượt rồi so trước và sau bằng thanh trượt; thường chừng đó là đủ
Mặt hàng hai, hơi mềm	mắt mũi miệng còn nguyên chỗ, chỉ thiếu độ sắc	cứu tốt	chạy một lượt; soi vào chân tóc và khoé miệng để xác nhận
Mặt hàng cuối, nhỏ bằng đầu ngón tay	phóng lên chỉ còn vài mảng sáng tối, không tách được mắt khỏi hốc mắt	nên để nguyên	còn quá ít dữ liệu nên rất dễ ra một gương mặt hơi khác người thật; muốn thử thì đưa cho người quen mặt xem trước, không ai dám chắc thì giữ bản gốc
Mặt ở rìa khung	mặt cùng hàng nằm giữa ảnh nét hơn hẳn mặt nằm sát mép	cứu tốt	chạy một lượt; ống kính vốn mềm hơn ở rìa nên đừng đòi bằng mặt ở giữa
Mặt quay nghiêng	chỉ thấy một bên má, một bên mắt	cứu được nhưng nên soi kỹ	soi kỹ bên má bị khuất; trông lạ thì tìm tấm khác trong cùng loạt chụp
Mặt quay ba phần tư	thấy đủ hai mắt nhưng một bên nhỏ hơn	cứu tốt	chạy một lượt như với mặt chính diện
Mặt bị người trước che một phần	mất cằm hoặc mất một bên mặt sau vai người đứng trước	cứu được nhưng nên soi kỹ	phần bị che không có gì để dựng lại; soi vào chỗ giáp ranh xem có nét nào lạ được vá thêm vào không
Mặt đeo kính, có loá phản chiếu	mảng trắng nằm đè lên tròng mắt	cứu được nhưng nên soi kỹ	soi riêng vùng mắt sau kính; loá nặng thì phần mắt là phỏng đoán, cân nhắc giữ nguyên
Mặt trong bóng tối, ngược sáng	mặt tối gần thành một mảng liền, viền tóc thì sáng rực	cứu được nhưng nên soi kỹ	so trước và sau ở đúng vùng mặt đó; ra một gương mặt sáng đều mà trông lạ thì giữ bản gốc
Mặt bị cháy sáng vì đèn flash	trán và gò má trắng bệt, mất sạch chi tiết	cứu được nhưng nên soi kỹ	chỗ đã cháy trắng không còn dữ liệu; xem phần được dựng thêm có giống người thật không rồi hãy quyết
Mặt của người đang chuyển động	nét mặt kéo theo một hướng, tóc thành vệt	cứu được nhưng nên soi kỹ	tìm tấm liền trước hoặc liền sau trong cùng loạt chụp trước đã, thường có một tấm người đó đứng yên
Ảnh nhóm đã bị cắt cúp lấy một người	ảnh nhỏ hẳn, mặt bệt thành từng ô vuông	nên để nguyên	cắt cúp không thêm điểm ảnh nào cho gương mặt đó nên cũng rất dễ ra một người hơi khác; quay lại tấm gốc chưa cắt rồi làm trên đó
Ảnh chụp lại từ một tấm ảnh in	thấy hạt giấy, vệt sáng của đèn, đôi khi cả gợn sóng	nên để nguyên	gương mặt đã qua hai lần mất chi tiết nên rất dễ ra một người hơi khác; chụp lại cho phẳng và đủ sáng rồi hãy tính, hoặc cứ giữ nguyên

Cả bảng quy về một câu: gương mặt trong ảnh còn bao nhiêu điểm ảnh thì AI có bấy nhiêu dữ liệu để làm việc. Mọi thứ ở cột thứ hai — đứng xa, quay nghiêng, bị che, cháy sáng, tối thui — đều là những cách khác nhau để nói rằng phần gương mặt còn đọc được đã ít đi.

Ba hàng mang mức nên để nguyên đứng cùng nhau ở đây không phải ngẫu nhiên: mặt hàng cuối quá nhỏ, ảnh đã cắt cúp, và ảnh chụp lại từ ảnh in đều là những ca còn ít dữ liệu nhất. Với ba ca đó, phần AI đưa ra nghiêng về suy đoán hơn là khôi phục, và người trong nhà thường nhận ra ngay dù không chỉ được sai ở đâu.

Một lần chạy, nhiều gương mặt, kết quả không đều — và đó là chuyện bình thường

Công cụ làm nét khuôn mặt tự nhận diện các gương mặt trong ảnh và xử tất cả những gương mặt nhận diện được trong cùng một lượt. Hợp đúng với ảnh kỷ yếu và ảnh gia đình đông người, nhưng kéo theo một hệ quả mà bảng ở trên đã hàm ý: kết quả trong cùng một tấm sẽ không đều.

Bạn sẽ thấy có mặt đẹp hẳn lên, có mặt gần như không đổi, và có mặt trông hơi lạ. Đó không phải lỗi thao tác, cũng không phải bạn chọn sai gì. Mỗi gương mặt bước vào lượt xử lý với một lượng chi tiết khác nhau nên bước ra với một mức cải thiện khác nhau: hàng đầu vốn còn nhiều thì được nhiều, hàng cuối vốn còn ít thì được ít.

Vì vậy cách đọc kết quả cũng khác với ảnh một người. Đừng chấm cả tấm bằng ấn tượng chung; hãy soi lần lượt từng người mà bạn quen mặt, so trước và sau ngay tại gương mặt đó. Mắt người bắt lỗi trên một gương mặt quen nhanh hơn mọi cách kiểm tra khác.

Cách quyết cho gọn khi kết quả không đều: giữ bản sửa nếu những người quan trọng nhất trong tấm ảnh trông đúng là họ; còn nếu người quan trọng nhất lại là người trông lạ đi, giữ bản gốc, dù cả chục gương mặt còn lại đều đẹp hơn. Cũng nói cho sòng phẳng chuyện chi phí: một lượt chạy xử các gương mặt nhận diện được trong ảnh và tính phí như một lần xử lý, không phải tính theo số người trong khung — trang bảng giá có con số cụ thể.

Khi nào vấn đề không nằm ở khuôn mặt

Có mấy tình huống mà làm nét gương mặt không phải cửa đúng.

Cả tấm ảnh nhoè hoặc lấm tấm hạt, không riêng gương mặt. Đó là việc của khử mờ và khử nhiễu ảnh. Riêng ca chụp trong quán hay chụp ngoài trời ban đêm, ảnh vẫn có nét mà phủ đầy hạt, có một bài đi sâu vào đúng ca đó: ảnh chụp đêm bị sạn hạt.

Ảnh lành lặn nhưng nhỏ, muốn phóng to để in. Gương mặt không hỏng, tấm ảnh chỉ thiếu kích thước — việc này thuộc về công cụ nâng cấp độ phân giải.

Chưa chắc ảnh của mình thuộc nhóm nào. Lúc đó thì đừng chọn cửa vội — có một bài soi riêng việc gọi tên lỗi của tấm ảnh, đọc trước rồi hãy quyết.

Khi tấm ảnh dính nhiều lỗi cùng lúc — vừa sạn hạt vừa có mấy gương mặt bệt, chuyện thường gặp ở ảnh tiệc buổi tối — thì để phần gương mặt lại sau cùng. Lý do thực dụng: lượt xử lý cả khung hình quét qua toàn bộ ảnh, nên chạy nó sau thì nó quét luôn qua những gương mặt bạn vừa mất công làm nét.

Những gương mặt nên để yên

Với một gương mặt mờ nặng, thứ bạn nhận về là một phỏng đoán có căn cứ, không phải bản khôi phục. Căn cứ ấy có thật — nó dựa trên chính ảnh gốc, và mô hình được cân chỉnh ưu tiên độ giống hơn độ mịn, tức là thà để gương mặt hơi thô còn hơn vẽ lại thành một người khác. Nhưng với người bạn biết rõ mặt, chỉ cần lệch một chút ở khoé mắt hay dáng miệng là cả nhà nhận ra, kể cả khi không ai chỉ được ra chỗ lệch.

Ảnh của người đã mất thì cân nhắc kỹ hơn một bậc, và dù quyết thế nào cũng giữ song song bản gốc. Cũng đừng "làm đẹp" thêm ngoài việc làm rõ: mục tiêu là nhìn thấy người ấy rõ hơn, không phải sửa người ấy thành một phiên bản khác. Còn ảnh dùng làm giấy tờ, hồ sơ hay tư liệu lưu trữ thì đừng chỉnh, vì ở đó tấm ảnh có nhiệm vụ ghi lại đúng thứ máy ảnh đã thấy.

Vì đây thường là ảnh của cả nhà nên nói rõ một câu cho bạn yên tâm lúc tải lên: tấm ảnh rời khỏi máy chủ chứ không nằm lại đó — muốn biết cụ thể bao lâu thì chính sách bảo mật ghi rõ thời hạn.

Còn lại thì cứ thử, vì phần lớn ảnh nhóm rơi vào nhóm cứu được. Chỉ cần giữ đúng một thước đo khi nhìn kết quả: mục tiêu là nhìn rõ hơn, không phải trông đẹp hơn. Hai thứ đó phần lớn đi cùng nhau, nhưng khi chúng đá nhau — bản sửa mịn màng hơn mà đã lệch đi so với người thật — thì chọn cái thứ nhất.